Cô gái Việt kiều mê sơn mài

Sau gần 3 năm quay về quê gốc, cô gái Việt kiều Mỹ Nguyễn Oanh Phi Phi đã thực sự bị cuốn hút bởi nghệ thuật sơn mài truyền thống. Tự mày mò học hỏi, đến nay cô đã có triển lãm sơn mài đầu tiên tại quê nhà mang tên: Black box, sắp đặt 16 hòm sơn mài.

Họa sỹ Nguyễn Oanh Phi Phi . Ảnh: Tuổi trẻ.

- Lý do gì khiến Oanh chọn sơn mài, trong khi chuyên ngành hội họa mà Oanh đã học bên Mỹ là sơn dầu?

- Oanh học về tranh sơn dầu ở Mỹ 2 năm, ở Pháp 2 năm. Về Việt Nam năm 2004 theo học bổng của Fulbright, Oanh khám phá ra nghệ thuật sơn ta huyền bí và gợi cảm, rất độc đáo, rất riêng, rất Việt Nam mà không chất liệu tạo hình ảnh nào thuộc phương Tây có thể so sánh được.

Một bức tranh sơn mài là kết quả của sự tích hợp các yếu tố thời gian, không gian, phong thủy, tâm lý và cả sự phản ánh ký ức. Khi chạm vào, bề mặt bức tranh trơn và phẳng như thể một mặt gương soi, song kết cấu phong nhiêu và những sắc màu trầm uẩn ẩn sâu dưới bề mặt lại nhắc nhở chúng ta về con mắt của tâm hồn đang xoáy sâu vào ký ức.

- Gần 3 năm về Việt Nam, Oanh đã học hỏi được những gì về nghệ thuật sơn mài truyền thống?

- Theo Oanh thấy, các họa sĩ bây giờ hiếm người sử dụng sơn ta vì tính công phu của nó và sự khó khăn trong các khâu thực hiện. Oanh ngưỡng mộ những họa sỹ sơn mài bậc thầy của thời trước như Nguyễn Sáng, Nguyễn Gia Trí...

Một bức tranh của Phi Phi thể hiện trên mặt hòm, bức tranh mang tên "Hạ rồi thu".

Đứng trước tranh của tiền nhân, Oanh dường như cảm nhận được rằng họ đã hoàn toàn tự do, hoàn toàn làm chủ được ý tưởng của mình, mà không bị bất cứ khuôn phép truyền thống nào ràng buộc. Các họa sĩ đáng kính ấy một mặt đã chuyển tải được những ý tưởng phương Tây hiện đại vào tranh, mặt khác vẫn giữ được những nét mộc mạc truyền thống rất Việt Nam.

- Tại sao Oanh lại dùng những chiếc hòm lớn để thể hiện tranh sơn mài của mình?

- Khi về Việt Nam, ý nghĩ đầu tiên của Oanh là thực hiện một triển lãm tranh truyền thống, mang đậm chất Việt Nam, bởi vậy Oanh chọn chất liệu thế hiện là sơn mài. Nhưng sơn mài trên tranh treo tường xưa nay đã khá nhiều, khá nhàm chán. Thêm nữa, một trong những đặc tính chuyên dụng của sơn mài là ở tính ứng dụng cao, đồ mỹ nghệ (sơn mài trên gỗ) thường hay được sử dụng làm các đồ đạc trong gia đình.

Các hòm khổ lớn này cũng gợi nhớ về những rương báu vật chuyên lưu trữ đồ lưu niệm quý giá. 16 hòm gỗ sơn mài được sắp xếp theo một hệ thống giúp người xem khi len lỏi giữa chúng có thể trải nghiệm không gian và các hình ảnh mà không cần bất cứ sự hướng dẫn nào.

Những chiếc hòm gỗ đầy bí ẩn... Ảnh: Tuổi trẻ.

- Oanh có thể nói rõ thêm về ý tưởng của mình khi sắp đặt 16 hòm sơn mài?

- Black box là cuộc dạo bước dọc theo ký ức của những hình ảnh sáo cũ và lặp đi lặp lại, thường bị chìm khuất trong đời sống thường nhật của chúng ta. Song qua thời gian chính tổng số những mảnh lẻ ấy lại đã tạo nên kết cấu cho ấn tượng tập thể về một trải nghiệm của một nơi chốn, một nền văn hóa, một quãng đời.

Bộ tác phẩm của Oanh được sáng tác ngay tại Hà Nội, các hòm sơn mài này tồn tại nơi một không gian khó có thể minh định rạch ròi, hoặc thiên về thủ công, hoặc thiên về ý niệm, hoặc thiên về truyền thống, hoặc thiên về hiện đại, hoặc Đông hoặc Tây, hoặc lý trí hoặc tình cảm. Những khoảnh khắc ngưng đọng, được miêu tả trên bề mặt hòm, thậm chí còn nâng cảm giác bất khả xác quyết này lên đỉnh điểm.

Tác phẩm "Xác xe máy".

- Oanh có định mang sơn mài Việt đi giới thiệu tới bạn bè Mỹ, bạn bè Châu Âu, nơi người ta quá quen với nghệ thuật sơn dầu không?

- Tất nhiên là có chứ. Sau triển lãm tại Việt Nam, Oanh sẽ về Mỹ, dự định triển lãm 16 chiếc hộp đen này ở Houston và Los Angeles. Ngoài ra nếu có điều kiện, Oanh sẽ đem sơn mài sang giới thiệu ở Barcelona - Tây Ban Nha nữa.

- Vậy còn với Việt Nam thì sao? Có một chuyến trở lại nào nữa không?

Oanh sẽ còn trở lại Việt Nam trong thời gian sau đó, bởi Oanh vẫn còn một số dự án về sơn mài ở đây nữa. Việt Nam là quê hương của Oanh mà.

- Cảm ơn Oanh, chúc các dự định của Oanh thành công!

Thúy Hằng (thực hiện)