Người Kinh Bắc luôn tự hào về hội Lim với những làn điệu quan họ trong vắt mà không nơi nào có được. Nơi các liền anh, liền chị với câu hát trao duyên say đắm lòng người. Thế nhưng nay đến hội khó mà tìm được cái thanh tao, cái “khát” của các liền anh liền chị một thuở.

Tiền trao cháo múc?

“Sao họ không hát tiếp? Không có người cho tiền họ còn lâu mới hát!” Những lời đối thoại của hai khách trảy hội Lim dường như thức tỉnh đám đông đang đứng trên bờ xem hát trên thuyền rồng, một số người bỏ đi tìm tr ò vui kh ác.

Nhiều người đến hội Lim theo thói quen xưa, hội còn các đám hát quan họ, những trò chơi dân gian nhưng nay đã thay đổi quá nhiều, chỉ còn phảng phất cái cái không khí của hội.

Khách cho tiền lúc hát  trên thuyền rồng

Bà Nguyễn Thị Ngần, người gốc Bắc Ninh, định cư tại thành phố Hồ Chí Minh trong chuyến về quê ăn Tết lắc đầu ngao ngán: “Lễ hội truyền thống giờ là sự mua bán sòng phẳng? Hình ảnh những liền anh liền chị say sưa khúc hát giao duyên giờ chỉ còn là ký ức thôi”.

Không chỉ kinh doanh tiếng hát, miếng trầu têm cánh phượng vốn thế hiện sự hiếu khách của người quan họ cũng trở thành hàng hóa. Thông thường mỗi người khách đến hội muốn có một đôi miếng trầu thì phải chi từ 5000 đồng trở lên.

Đã đành, hát quan họ và việc nhận tiền đã có từ xa xưa, đồng tiền khách “gửi lại” không có cái hàm nghĩa mua bán mặc cả làm mất đi cái tao nhã của một lễ hội.

“Cha ông ta có hát quan họ và ngửa nón xin tiền nhưng đó là đồng tiền tự nguyện của các du khách. Những làn điệu quan họ ngày ấy vẫn trong sáng lạ thường. Họ có lòng với điệu hát quan họ, đồng tiền không phải là lí do khiến người quan họ hát hay không hát” - Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vĩ – giảng viên trường Đại học KHXH & NV, nói.

Bỏ hội về đình

Theo ông Ngô Quang Toàn trong ban chỉ đạo hội Lim, quan họ tại hội Lim giờ đây là quan họ micro, loa đài với nhiều biến tấu. Muốn được nghe tiếng hát quan họ lề lối xưa nên về các đình làng ở trấn Lim, ở đó các cụ cao tuổi trong làng vẫn tụ họp vào mỗi dịp hội và hát.

Ngay từ lúc còn phía ngoài đình, chúng  tôi đã  nghe thấy tiếng ca vang lên của những làn điệu quan họ quen thuộc. Phía trong hơn 20 liền anh, liền chị cao tuổi cùng với khoảng 40 khách xem ngồi kín phía trong đình.

Lối hát bộ (không loa đài) những làn điệu quan họ cổ với các nhạc cụ dân tộc như nhị, sáo, đàn bầu… đưa quan họ trở về cái thuần vốn có của nó.

Bài Mời Trầu được một liền chị hát mở đầu. Đĩa trầu têm cánh phượng được đưa tới mời khách, đây là món quà rất lạ mắt với hai du khách người nước ngoài có mặt trong đình làng. Sau khi nghe người phiên dịch giải thích về phong tục mời trầu, họ cẩn thận gói miếng trầu ấy lại!

Và mọi người trong đình làng đều chìm đắm trong làn điệu tình tứ như Trúc xinh, Còn duyên…  Khúc hát Giã hội trong trẻo kết thúc cuộc hát mà mọi người vẫn thấy lưu luyến ...

Hoài Lam - Văn Dũng