Thị trường giáo dục: Tại sao không?

"Chưa vào WTO mà người ta đã mang chợ đến tận cửa nhà rồi, vậy tại sao đến giờ này chúng ta vẫn khư khư nói rằng không không nên có thị trường giáo dục?". Ông Nguyễn Minh Thuyết, Uỷ viên chuyên trách Uỷ ban Khoa học Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, nguyên Phó hiệu trưởng Trường Đại học KHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội, đã nói như vậy với VTC News.

Thị trưởng giáo dục chẳng có gì là xấu

ĐB Nguyễn Minh Thuyết

- Phát biểu trước Quốc hội về tình hình đội ngũ giáo viên, ông có nói những động thái chấn hưng giáo dục vừa rồi của ngành giáo dục mới chỉ xử lý được phần ngọn? Vậy, trước bối cảnh hội nhập, liệu có còn nhiều cơ hội cho ngành giáo dục  tiến hành "cải cách" hay không?

- Chúng ta phải tranh luận xem có nên làm thị trường giáo dục không? Bây giờ chưa vào WTO mà người ta đã mang chợ đến cửa nhà mình rồi sao cho đến giờ này vẫn khư khư nói rằng không nên có thị trường giáo dục.

Tôi thì cho rằng thị trường giáo dục chẳng có gì xấu cả. Vấn đề chỉ là mình đừng biến nó thành một cuộc mua - bán. Tại sao rất nhiều học sinh của ta đi các nước phương Tây học hành, học phí lên tới hàng chục ngàn USD, học mà đâu có dám coi thường thầy. Không bảo là nhà trường lấy tiền của tôi thì tôi là khách hàng, tôi là thượng đế... tự cho mình quyền này quyền khác.

Tôi tin là trước sau thế nào chúng ta cũng sẽ tiệm cận với thị trường giáo dục. Dù bây giờ vẫn có người quyết liệt phản đối song tôi tin rằng điều đó sẽ xảy ra.

- Đề cập tới thị trường giáo dục, ông có đồng nghĩa với thương mại hoá giáo dục hay không?

- Đó đâu có phải là điều xấu. Người ta thường nói thương mại hoá với nghĩa hoàn toàn là quan hệ trao đổi mua bán. Nhưng với thị trường hoá giáo dục hoàn toàn không mang nghĩa vụ lợi, hay nói cách khác là hoạt động phi lợi nhuận. 

"Rón rén" xã hội hoá giáo dục

- Về mặt cơ chế chính sách thì chúng ta phải chuẩn bị như thế nào cho việc mở cửa thị trường giáo dục?

- Vấn đề này đã được đặt ra từ khoảng tháng 7/2005. Lúc đó cựu Thủ tướng Phan Văn Khải có cuộc gặp gỡ các thế hệ nhà giáo.

Tôi nghĩ người đầu tiên đưa ra khái niệm này là cựu Bộ trưởng Giáo dục - Đào tạo Trần Hồng Quân. Từ đó đến nay đây là vấn đề đang được tranh luận, tuy nhiên vẫn chưa ai vào cuộc cả. 

- Vậy phải làm gì để đi mạnh dạn hơn?

- Theo tôi để có thể đề ra chính sách thì chúng ta nên có một hội nghị chuyên đề bàn xem nếu thừa nhận thị trường giáo dục thì lợi hại ra sao. Đừng định kiến về nó, hãy bàn cho hết lẽ. Sau đó phải có một đề án. Trong bối cảnh hội nhập hiện nay, nếu chúng ta vẫn ngại mà không dám "động chạm" đến vấn đề này thì rồi thị trường này sẽ phát triển tự phát, gây hỗn độn.

- Nhưng trong thực tế thì thị trường giáo dục vẫn đang diễn ra?

- Đúng là nó đang diễn ra. Việc học thêm, dạy thêm phần nào cũng thể hiện điều đó. Dạy thêm học thêm là một nhu cầu xã hội. Chúng ta nói cấm, nhưng có cấm được không. 

- Ông hình dung thế nào về thị trường giáo dục?

- Thị trường giáo dục không xoá bỏ phúc lợi của xã hội đối với giáo dục. Chúng ta vẫn phải có khá nhiều trường công, trường thu học phí rẻ và được Nhà nước đầu tư một cách tử tế. Để nó vươn lên ngang với trường tư để đáp ứng yêu cầu của số đông nhân dân, của những người có thu nhập thấp. Bên cạnh đó cũng phải thừa nhận sự tồn tại của một số trường hoạt động theo cơ chế thị trường, nếu có điều kiện dạy tốt, cơ sở vật chất tốt thì người ta có quyền thu học phí cao hơn. 

Ngay bản thân nhiều trường hiện nay, học sinh có phải học thêm đâu vì bản thân người thầy đã dạy tốt rồi. Vậy thì cần gì phải học thêm nữa.

- Việt Nam đã chính thức có mặt trong WTO, ông hình dung thế nào về ngành giáo dục Việt Nam?

- Chắc chắn đầu tư của nước ngoài vào giáo dục sẽ sôi nổi hơn, chúng ta sẽ có nhiều điều kiện để đưa con em đi du học tại chỗ. 

Nhưng có điều, trong quá trình mở cửa cho ngành giáo dục thì chúng ta phải có sàng lọc. Vì thực tế không thiếu trường của nước ngoài chất lượng cũng không cao. Ngay như Hoa Kỳ với mấy trăm trường đại học, nhưng số trường tốt cũng không nhiều đâu, không phải cứ gắn mác nước ngoài vào là tốt đâu. Điều này chúng ta cũng đã gặp phải rồi.

- Xin cảm ơn ông!

Thu Hà thực hiện