Các vấn đề "còn phải nói" về thị trường xe VN năm 2009

VTC News) – NTD “oải’ vì “mua xe chạy thuế”, vấn đề giá xe ở Việt Nam cùng các điều chỉnh thuế phí và câu chuyện chưa có hồi kết về dòng xe chiến lược cũng như ngành CN ôtô nội … là những vấn đề “còn phải nói” về thị trường ôtô Việt Nam năm 2009.

1. Giá xe ô tô liên tục thay đổi vì thuế, phí và tỷ giá VND/USD

Giá xe ôtô tại Việt Nam trong năm 2009 liên tục biến động do những thay đổi về thuế, phí và tỷ giá VND/USD nhưng vẫn cao ngất ngưởng so với thị trường quốc tế. Việc niêm yết giá xe bằng VNĐ tiếp tục chỉ là hình thức.

Chỉ trong 1 năm, ít nhất 3 điều chỉnh lớn về thuế, phí đã được đưa ra và có ảnh hưởng không nhỏ tới giá xe cả nội lẫn ngoại trên thị trường.

Giá xe, câu chuyện còn nhiều điều để nói.

Trước hết là quyết định của Bộ Tài chính giảm 50% thuế VAT, từ mức 10% xuống còn 5%, đối với 19 nhóm hàng, trong đó có ô tô các loại, áp dụng từ ngày 1/2 đến 31/12/2009. Ngay sau khi có mức thuế VAT mới, hàng loạt các hãng xe cả nội lẫn ngoại công bố bảng giá mới “mềm hơn” cho khách hàng.

Tiếp đó là quyết định của Thủ tướng Chính phủ cho giảm 50% mức thu lệ phí trước bạ đối với xe ô tô chở người dưới 10 chỗ ngồi từ ngày 1/5 đến hết 31/12/2009.

Chưa hết, từ ngày 1/4, thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) đối với xe từ 5 chỗ ngồi trở xuống có dung tích xi-lanh từ 3.000 cm3 trở xuống được giữ nguyên hoặc giảm thuế suất trong khi đó, thuế TTĐB với ô tô 5 chỗ ngồi trở xuống có dung tích trên 3.000 cm3 và ô tô 6-9 chỗ phải chịu thuế suất cao hơn.

Bên cạnh đó, việc Ngân hàng Nhà nước tăng tỷ giá trần VND/USD lên 18.500 đồng cũng ảnh hưởng lớn tới giá xe dù các hãng xe cả nội lẫn ngoại đều âm thầm điều chỉnh và “né” không công bố điều này. Việc niêm yết giá xe bằng VNĐ là bắt buộc nhưng với hầu hết các hãng xe, điều này chỉ là hình thức. Duy nhất chỉ có Toyota Việt Nam niêm yết giá chính thức bằng VNĐ nhưng ngay sau khi tỷ giá VND/USD thay đổi hãng xe này cũng tăng giá xe theo tỷ giá mới.

Giá xe giảm rồi tăng ảnh hưởng không nhỏ tới quyết định của người tiêu dùng. Tuy nhiên, việc giảm thuế TTĐB và phí trước bạ đến hết năm 2009 là quyết định tác động mạnh mẽ nhất tới thị trường khiến người người nhà nhà “mua xe chạy thuế” nhất là với dòng xe du lịch 5 chỗ, phân khúc xe được nhiều ưu đãi về giá nhất.

2. Thị trường nóng nhờ liên tục “mua xe chạy thuế”

Hầu hết các chuyên gia, thậm chí cả các hãng xe đều bất ngờ trước diễn biến thị trường năm 2009. Trong bối cảnh khủng hoảng trong và ngoài nước, thị trường vẫn sôi động ngoài sức tưởng tượng. Nhiều kỷ lục doanh số bị phá trong đó gặt hái nhât là dòng xe du lịch 5 chỗ. Toàn thị trường cán mốc trên 100.000 xe chỉ sau 11 tháng trái với mọi dự đoán ảm đạm trước đây. Người tiêu dùng lại chen nhau mua xe và không ít người chấp nhận mất thêm tiền chỉ để lấy xe sớm.

Tất cả … đều nhờ “mua xe chạy thuế”. Nếu doanh số tháng 1 lẹt đẹt ở mức 3.958 xe thì tháng 2, tháng 3 con số này tăng lên gấp 2 rồi gấp 5 nhờ giảm thuế VAT và chuẩn bị thay đổi thuế TTĐB. Trong đợt “mua chạy chạy thuế lần 1”, dòng SUV 7 chỗ cháy hàng bởi sau 1/4 giá dòng xe này tăng mạnh vì thuế TTĐB. Thị trường tạm lắng trong 2 tháng 4, 5 rồi bắt đầu bước vào đợt “chạy thuế lần 2” dài hơi hơn và mạnh mẽ hơn.

Phí trước bạ giảm, thuế TTĐB giảm với xe 5 chỗ khiến dòng xe này cháy hàng. Từ tháng 7, doanh số thị trường liên tục ngất ngưởng với mức trên 10.000 xe/tháng. Càng về cuối năm, xe càng đắt hàng nhất là khi có thông tin thuế VAT, và phí trước bạ sẽ tăng trở lại sau 1/1/2010. Xe nội không đủ xe để bán giúp xe nhập đắt hàng theo dù xe nhập về cuối năm bị tăng giá khá mạnh.

Kết quả, các hãng xe nội sản xuất không kịp cung ứng thị trường, danh sách khách chờ xe dài gần bằng năm 2007 và NTD lại một phen không được làm thượng đế.

Chuyện mất chi phí mềm để lấy xe sớm không còn là chuyện lạ và diễn ra dưới nhiều hình thức: từ chấp nhận mua thêm đồ chơi với giá cao đến mua lại suất lấy xe của người khác. NTD kêu nhưng vẫn tranh nhau mua vì sợ tăng thuế, phí.  

3. Dòng xe chiến lược và các vấn đề của ngành CN ôtô “nội”

Sẽ chẳng ngoa nếu nói đây là chủ đề gây tranh cãi nhiều nhất trong năm của ngành công nghiệp ôtô Việt Nam.

Lộ trình cắt giảm thuế nhập khẩu ôtô nguyên chiếc từ ASEAN xuống mức 0% chỉ còn chưa đầy 10 năm nhưng ngành CN ôtô trong nước vẫn chưa hết tranh cãi về cái gọi là dòng xe chiến lược, dòng xe sẽ được nhiều ưu đãi. Sau nhiều lần hội thảo, tranh luận không đi đến kết quả, tháng 11 vừa qua Bộ Công thương trình Thủ tướng Chính phủ đề xuất về dòng xe chiến lược là xe đa dụng từ 6-9 chỗ ngồi với dung tích động cơ nhỏ hơn 1,5 lít và đạt tiêu chuẩn khí thải Euro 2. Nỗ lực dung hòa ý kiến của các thành viên Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) của Bộ Công thương ngay lập tức nhận được nhiều ý kiến phản hồi mà chủ yếu là phản đối từ phía người tiêu dùng, giới chuyên gia, và các doanh nghiệp hoạt động trong ngành.

Toyota Avanza, mẫu xe được cho sẽ là dòng xe chiến lược của Toyota.

Lựa chọn này bị đánh giá là chưa hợp lý bởi nó là xe đa dụng nhiều chỗ ngồi (6-9 chỗ) mà dung tích động cơ nhỏ (1,5 lít) và tiêu chuẩn khí thải lại thấp. Đến nay, những tranh cãi vẫn chưa thể có hồi kết và chính trong nội bộ VAMA, các thành viên cũng không tìm được tiếng nói chung về đề xuất này.

Trong khi loay hoay chưa “chốt” được dòng xe chiến lược, ngành công nghiệp ôtô nội lại tiếp tục khiến dư luận bất bình bàn tán về vấn đề giá xe và tỷ lệ nội địa hóa. Dù nhận được rất nhiều chính sách ưu đãi nhưng thành tựu của các thành viên VAMA trong nỗ lực phát triển ngành CN ôtô trong nước gần như không có gì.

Giá xe cao ngất ngưởng do tỉ lệ nội địa quá thấp là kết quả thanh tra do Bộ Tài chính công bố. Theo đó, cả 6 công ty, gồm: Toyota Việt Nam, Honda Việt Nam, Công ty ô tô Việt Nam Daewoo, Công ty TNHH Việt Nam Suzuki, Công ty TNHH Ford Việt Nam, Công ty TNHH Liên doanh sản xuất ô tô Ngôi Sao đều không đạt tỷ lệ nội địa hóa như cam kết và chính sách nội địa hóa ô tô của Việt Nam đang sát bờ vực phá sản.

Dù không làm được nhiều như cam kết nhưng trong năm qua VAMA không ngừng cầu cứu và “xin” giảm thuế. Hiệp hội này cũng lên tiếng “tố” về tình trạng gian lận thương mại trong hoạt động nhập khẩu ôtô nguyên chiếc nhưng lại kiến nghị bỏ quy đinh nộp tờ khai hải quan khi làm thủ tục nộp lệ phí trước bạ để khỏi bị “lộ” giá CIF dẫn đến những thắc mắc không đáng có từ phía khách hàng.
 
4. Xe nhập ồ ạt vào Việt Nam và dần thành đối trọng của xe nội

Là một thị trường nhỏ với doanh số chưa đầy 200.000 xe/năm (cả nội lẫn ngoại), nhưng Việt Nam được nhiều hãng ôtô nước ngoài đánh giá cao và không ngại chi tiền để tìm chỗ đứng.

Cho đến nay, hầu hết các thương hiệu xe lớn đã có mặt tại Việt Nam và chỉ trong 2 tháng cuối năm, 4 thương hiệu mới là Đông Phong (Trung Quốc), Volkswagen (Đức), Chrysler (Mỹ) và Subaru (Nhật Bản) đã chính thức đổ bộ vào thị trường nước ta.

Năm 2009 có gần 80.000 xe nhập về Việt Nam.

Tất cả các hãng xe này đều gia nhập thị trường Việt Nam qua kênh phân phối chính thức bởi các nhà nhập khẩu chuyên nghiệp. Trong khi các nhà nhập khẩu cũ như Audi, BMW cũng không ngừng đầu tư để phát triển.

Tiềm năng của thị trường cùng viễn cảnh cắt giảm thuế theo các cam kết quốc tế khiến các nhà nhập khẩu hoàn toàn tự tin khi đầu tư vào Việt Nam, đặc biệt khi ngành công nghiệp ôtô trong nước còn non kém và có nhiều vấn đề.

Bên cạnh đó, thị trường xe sôi động cũng khiến lượng xe nhập khẩu năm 2009 tăng mạnh. Theo ước tính của Tổng cục Thống kê, năm 2009, có khoảng 76.300 chiếc ô tô cũ, mới nguyên chiếc các loại được nhập khẩu về Việt Nam, với tổng kim ngạch đạt 1,171 tỷ USD. Như vậy, so với con số 50.400 chiếc và kim ngạch 1,034 tỷ USD của năm 2008 thì lượng ô tô nhập khẩu vào Việt Nam dự kiến tăng tới 50% và kim ngạch tăng 13% trong năm 2009. Với kết quả này, xe nhập khẩu đang ngày càng thành đối trọng của xe nội khi mà xe nhập chiếm gần 40% thị phần.

Tuy nhiên, ngoài sự tăng trưởng mạnh mẽ, xe nhập khẩu cũng khiến các nhà hoạch định chính sách và dư luận phải nói đến khi một số hiện tượng gian lận thuế bị phanh phui. Xe Kia Morning và Daewoo Matiz được đăng ký dưới hình thức xe tải VAN trong khi xe Veracruz và Santa Fe 7 chỗ ngồi lại được một số doanh nghiệp nhập khẩu khai là xe chở tiền để trốn thuế.

Khánh Hòa